"Grootste gevaar is verspreiding van militaire technologie": mag Oekraïne zomaar drones verkopen aan Midden-Oosten?
In dit artikel:
Oekraïne onderzoekt actief de verkoop en het delen van zijn dronekennis met Golfstaten, na een aankondiging begin maart van president Volodymyr Zelensky dat het land tien internationale wapenexportcentra gaat opzetten. Die centra, geplaatst in Europese partnerlanden, moeten technologie, productie en verkoop bundelen zodat Oekraïense defensiebedrijven hun overcapaciteit aan buitenlanden kunnen leveren en tegelijk de productie en controle van export stroomlijnen.
De aanleiding is tweeledig: Oekraïne werd tijdens de oorlog met Rusland noodgedwongen wereldleider in goedkope, effectieve anti-drone- en drone-aanvallen, en landen in het Midden-Oosten zoeken oplossingen tegen Iraanse droneaanvallen. Tegelijk kampt de Oekraïense industrie met meer productie dan de binnenlandse vraag, waardoor export een vitale inkomstenbron kan worden voor het financieren van de oorlog en het behoud van de defensiesector.
Een belangrijk knelpunt is dat veel van die technologie deels met westers geld is ontwikkeld: de EU investeerde volgens het artikel ruim 10 miljard euro in Oekraïense droneprogramma’s. Hierdoor gelden er beperkingen. Formeel mogen Oekraïense bedrijven drones exporteren, maar niet alle systemen: producten die (deels) met EU-financiering zijn ontwikkeld mogen niet naar conflictgebieden en vallen onder voorwaarden die de EU aan steun koppelt. Oekraïne is geen EU-lid, maar stemt veel regels af; er bestond zelfs tijdelijk een verbod op directe drone-export door Oekraïense fabrikanten, dat sinds begin april deels is versoepeld. Bedrijven zonder Europese financiering hebben daarentegen meer vrijheid om te verkopen.
Zelensky tekende recent ook een defensieovereenkomst met Saudi-Arabië waarin hij op termijn Oekraïense drone-expertise wil delen in ruil voor steun. Naast directe verkoop wordt licentieproductie besproken: buitenlandse partijen zouden naar Oekraïense ontwerpen lokaal kunnen produceren — juridisch complex, maar een manier om inkomsten te genereren zonder fysieke levering van EU-gefundeerde systemen.
Analisten waarschuwen voor risico’s. Luitenant-kolonel Erik Stijnman zegt: "Het is een heel moeilijke kwestie om enkel 'ja' of 'neen' te beantwoorden." Hij wijst erop dat de EU vaak intellectuele eigendom kan claimen als ontwikkeling met Europees geld is gefinancierd, en waarschuwt ook voor proliferatie: "Het grootste gevaar is de verspreiding van militaire technologie," met als mogelijk gevolg dat zulk materiaal in handen van tegenstanders of criminele groepen kan belanden.
Kortom: Oekraïne zoekt internationale markten en partners om zijn drone-industrie leefbaar te houden en geopolitieke banden te versterken, maar EU-financiering, exportregels en proliferatierisico’s zetten duidelijke grenzen aan wat en aan wie daadwerkelijk geleverd kan worden.