Oekraïne start maandag onderhandelingen met Brussel: hoe zwaar wordt de route naar EU-lidmaatschap?

In dit artikel:

Maandag beginnen in Luxemburg de eerste formele toetredingsonderhandelingen tussen de EU en Oekraïne, met Moldavië als tweede gesprekspartner later die avond. De gesprekken starten om 18.00 uur met de EU‑ministers van Buitenlandse Zaken onder het Cypriotische voorzitterschap; Moldavië schuift om 20.00 uur aan. De Commissie en haar diensten, onder leiding van Eurocommissaris voor Uitbreiding Marta Kos, zullen vervolgens per hoofdstuk (geclusterd in thematische blokken) de inhoud van de onderhandelingen uitwerken.

Achtergrond: Oekraïne en Moldavië vroegen kort na de Russische inval van 2022 lidmaatschap aan; in juni 2022 kregen ze de status van kandidaat. De Europese Commissie doorliep een screening op de Kopenhagencriteria en de EU‑leiders stelden eind 2023 de start van onderhandelingen in. Het proces liep vertraging op doordat Hongarije begin september een veto plaatste met verwijzing naar de rechten van etnische Hongaren in West‑Oekraïne. Dat blokkade werd begin juni opgeheven nadat Boedapest en Kyiv een akkoord bereikten over die minderheid en Brussel een toezegging deed over het vrijkomen van 16,4 miljard euro aan bevroren Hongaarse EU‑fondsen na hervormingen.

Inhoudelijk beginnen beide landen met het cluster rond democratie, rechtsstaat, mensenrechten en de rechterlijke macht; die eerste stap moet afgerond zijn voordat volgende clusters worden geopend. De term ‘onderhandelen’ is deels misleidend: kandidaat‑landen hebben weinig ruimte om uitzonderingen te eisen en moeten EU‑wetgeving (het acquis) en bijbehorende bestuurspraktijken overnemen. Kleine, technische afwijkingen zijn zeldzaam en historisch meestal bedoeld voor bestaande leden, niet voor toetreders.

De vraag of Oekraïne al in 2027 lid kan worden, lijkt onwaarschijnlijk. Naast politieke onzekerheden binnen Kyiv — het parlement slaagde recent niet in het aannemen van cruciale rechtsstaat‑ en anticorruptiewetten — vergt de overgang naar een concurrerende markteconomie tijd. Even belangrijk is of aangenomen regels ook daadwerkelijk worden gehandhaafd. De duur van het traject hangt zowel af van de hervormingssnelheid in Kyiv en Chişinǎu als van de bereidheid van de lidstaten om unaniem clusters te openen; dat gaf Hongarije al instrumentele invloed en ook andere landen kunnen remmen.

Als compromis denken sommige EU‑landen aan een soort ‘EU‑light’: geassocieerd lidmaatschap zonder stemrecht of recht op landbouwsubsidies, maar met nauwere politieke en mogelijk veiligheidsgaranties (artikel 42). Oekraïne blijft officieel hameren op volwaardig lidmaatschap en vraagt vooral een duidelijk tijdspad — onzekerheid zou volgens Kyiv Kremlin‑doelen in de kaart spelen. Historisch gezien duurden eerdere post‑communistische toetredingen jaren; rekent men vanaf 2022, dan zou volledige toetreding rond 2037 realistisch kunnen zijn.