Waarom Oekraïne met een tekort aan luchtafweer kampt (en een oplossing niet meteen in zicht is)

In dit artikel:

Bij Russische aanvallen op Kyiv en omgeving kwamen in de nacht minstens 17 mensen om het leven en raakten 44 anderen gewond. Volgens de Oekraïense president Volodymyr Zelensky had een deel van de slachtoffers voorkomen kunnen worden als Oekraïne over voldoende luchtafweerraketten beschikte. Hij riep bondgenoten op vertragingen bij de levering te vermijden en meer luchtverdediging beschikbaar te stellen.

De situatie is vooral kritiek bij de Patriot-systemen, die Oekraïne nodig heeft om Russische ballistische raketten te onderscheppen. Oekraïne beschikt naar schatting over ongeveer tien Patriot-batterijen, geleverd door onder meer de Verenigde Staten, Duitsland en Nederland, maar heeft volgens Zelensky nog slechts een derde van de raketvoorraad van vorig jaar. Die voorraad stond toen al zwaar onder druk. Onderzoekers schatten dat het onderscheppingspercentage de afgelopen weken is gedaald van 70 tot soms 100 procent naar slechts 10 à 20 procent.

Russische drones zijn doorgaans gemakkelijker neer te halen, omdat ze langzamer vliegen en door verschillende systemen kunnen worden bestreden. Ballistische raketten bewegen veel sneller en kunnen vooral door gespecialiseerde systemen als Patriot worden onderschept. Daardoor vormen Patriot-raketten de belangrijkste bescherming tegen de zwaarste Russische aanvallen.

Het tekort wordt veroorzaakt door de beperkte productiecapaciteit en het sterk toegenomen gebruik. Patriot-raketten zijn complexe precisiewapens met geavanceerde elektronica, gespecialiseerde onderdelen en hoge productiekosten. De Amerikaanse producenten Lockheed Martin en RTX kunnen naar schatting 600 tot 1.000 exemplaren per jaar maken. Dat is mogelijk genoeg om de Amerikaanse voorraad geleidelijk aan te vullen, maar biedt weinig ruimte om tegelijk grote aantallen aan Oekraïne te leveren. Volgens het Center for Strategic and International Studies is de Amerikaanse voorraad door intensieve inzet gedaald van ruim 2.300 naar ongeveer 800 à 1.000 raketten.

Op lange termijn zien experts twee mogelijke oplossingen: meer Patriot-raketten leveren of Oekraïne toestemming geven om ze zelf te produceren. De Amerikaanse president Donald Trump stemde daar tijdens een NAVO-top aanvankelijk mee in, maar trok die toezegging later opnieuw in uit vrees dat gevoelige technologie tegen de Verenigde Staten kan worden gebruikt. Zelfs bij Amerikaanse toestemming zou het maanden tot jaren duren om in Oekraïne de benodigde infrastructuur, machines, werknemers en toeleveringsketen op te bouwen.

Europese landen onderzoeken daarom alternatieven. Negen Europese landen en Oekraïne werken aan een nieuw systeem tegen ballistische en hypersonische raketten, maar dat project kan op korte termijn geen bescherming bieden. Ook plannen om Oekraïense F-16’s Russische lanceerinstallaties te laten aanvallen zijn volgens experts weinig realistisch, omdat Rusland zijn installaties verplaatst en ze goed verdedigt.

Militaire analisten zien momenteel geen snelle oplossing. Extra raketten ophalen bij landen als Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten of Jordanië ligt evenmin voor de hand, omdat ook die landen met regionale aanvallen te maken hebben. Zonder snelle versterking van de luchtverdediging blijft Oekraïne de komende maanden bijzonder kwetsbaar voor Russische ballistische raketten.